Odżywianie kobiety przed i w czasie ciąży ma bardzo duży wpływ na prawidłowy rozwój płodu i na zdrowie jej samej. Składniki pokarmowe są dostarczane do organizmu matki zgodnie z rytmem posiłków, natomiast do organizmu rozwijającego się płodu powinny docierać w sposób ciągły.

Płód największą ilość energii pozyskuje z glukozy (ok. 50-70%), pozostała część pochodzi z aminokwasów i kwasów tłuszczowych (odpowiednio 20 i 10%). Glukoza przenika przez łożysko w wyniku ułatwionej dyfuzji, w której uczestniczą odpowiednie przenośniki. Jeżeli przerwa pomiędzy posiłkami jest długa, spada poziom glukozy w surowicy matki. Wtedy, aby nie dopuścić do niedożywienia, głównym źródłem energii dla płodu stają się kwasy tłuszczowe i ciała ketonowe. Dlatego też zmiany adaptacyjne zachodzące w organizmie kobiety w czasie ciąży polegają na zapewnieniu odpowiedniego dla rozwoju płodu poziomu glukozy, zwłaszcza w końcowym okresie ciąży. Aby zatem zaoszczędzić glukozę, muszą być nasilone procesy lipolizy w zapasowej białej tkance tłuszczowej.

Większe wykorzystanie tłuszczu jako źródła energii w drugiej połowie ciąży jest możliwe dzięki zapasom tej tkanki, jakie powstały w pierwszej połowie ciąży w organizmie matki, i zwiększeniu oporności tkanek na działanie insuliny. W rezultacie wyższy poziom glukozy we krwi po posiłku utrzymuje się przez dłuższy czas. Ułatwia to wychwyt glukozy przez płód.

Poza przemianami glukozy w organizmie kobiety nasilają się również procesy retencji białka, związane z tworzeniem się płodu, łożyska, powiększaniem macicy czy zmianami w piersiach. Przy zbyt małej podaży w diecie odpowiedni poziom składników odżywczych jest dostarczany do płodu nawet kosztem zapasów w organizmie matki.

Dr Dariusz Włodarek
Katedra Dietetyki i Żywności Funkcjonalnej Wydziału Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji SGGW w Warszawie