Wzór kwasu foliowego:

kwas N-{4-[[(2-amino-1,4-dihydro-4-okso-6-pterydylo) -metylo]-amino]-benzolio}-L-glutaminowy

Niezbędnym warunkiem udziału kwasu foliowego w reakcjach enzymatycznych jest jego przekształcenie do czynnej postaci - kwasu 5,6,7,8-tetrahydrofoliowego (FH4), który bierze udział w reakcjach biochemicznych. Uczestniczy jako koenzym w wielu reakcjach enzymatycznych przenoszenia grup jednowęglowych: formylowej, hydroksymetylowej, metylowej, metylenowej i formiminowej.

Bierze udział w syntezie związków purynowych, pirymidynowych i syntezie DNA, metabolizmie aminokwasów oraz w tworzeniu i przemianach mrówczanów. Pełni również istotną rolę w tkankach, w których zachodzą liczne podziały komórkowe, zwłaszcza w układzie krwiotwórczym, nabłonkach przewodu pokarmowego i tkankach płodu. Ponadto ma znaczenie w procesach mielinizacji włókien nerwowych. W okresie ciąży zapobiega wadom wrodzonym cewy nerwowej u płodu.

Kwas foliowy (podobnie jak: pirydoksyna, witamina B12) uczestniczy w metabolizmie homocysteiny, będącej metabolitem metioniny. Nadmiar homocysteiny przy niedoborze wspomnianych witamin powoduje uszkodzenie błony wewnętrznej tętnic, działa prooksydacyjnie, a zatem zwiększa ryzyko rozwoju powikłań miażdżycowych.

Dobowe zapotrzebowanie na kwas foliowy u osoby dorosłej wynosi 100-180 mcg, wzrasta w okresie ciąży (do około 400 mcg/24h) i karmienia piersią (około 500 mcg) oraz w stanach zwiększonej lub/i nieefektywnej erytropoezy. Prawidłowy poziom kwasu foliowego w surowicy wynosi 3-11 ng/ml.

Kwas foliowy występuje zarówno w pokarmach pochodzenia zwierzęcego: w wątrobie, nerkach, jak i roślinnego: w drożdżach, orzechach i warzywach liściaste, soji, otrębach pszennych.

W pożywieniu foliniany znajdują się w formie zredukowanych poliglutaminianów. Śluzówka dwunastnicy i górnej części jelita czczego zawiera reduktazę dihydrofilową, metylującą zredukowane foliany. Są one szybko wchłaniane i osiągają największe stężenie w osoczu po 30-60 min. Wchłonięte foliany są transportowane do tkanek i magazynowane jako poliglutaminiany. Zapasy kwasu foliowego w organizmie znajdują się głównie w wątrobie i wynoszą około 5-10 mg.

Witamina łatwo się utlenia do nieczynnej postaci i łatwo ulega zniszczeniu w czasie gotowania oraz pod wpływem światła słonecznego.

Okres półtrwania w osoczu wynosi około 3-3,5 godziny, a stężenie poniżej 5 ng/ml stwarza podejrzenie niedostatecznego pokrycia zapotrzebowania. Kwas foliowy jest wydalany głównie z moczem. Część podanego kwasu foliowego zużywają bakterie jelitowe.

W Stanach Zjednoczonych zgodnie z zaleceniami FDA od 1998 roku mąka, ryż i ziarno wzbogacane są w kwas foliowy w ilości 0,14 mg na 100 g, w Wielkiej Brytanii w styczniu 2000 podjęto decyzję o dodawaniu kwasu foliowego do mąki (0,24 mg na 100 mg).

Niedobory kwasu foliowego spowodowane są:

• niedostatecznym dowozem w pożywieniu (noworodki, alkoholicy, marskość wątroby),
• upośledzonym wchłanianiem jelitowym (zespoły złego wchłaniania, resekcja jelita cienkiego),
• zwiększonym zapotrzebowaniem (ciąża, zakażenia, przewlekła niedokrwistość hemolityczna, nowotwory)
• zaburzeniami metabolizmu kwasu foliowego (stosowanie antagonistów kwasu foliowego - metotreksatu, stosowanie leków przeciwdrgawkowych, chloramfenikolu, pyrimetaminy i trymetoprymu).

Niedobór kwasu foliowego może prowadzić do powstania niedokrwistości megaloblastycznej, powodować zaburzenia rozwoju cewy nerwowej, nasilać procesy miażdżycowe (podnoszenie poziomu homocysteiny) i wynikające stąd powikłania naczyniowe, jak: choroba niedokrwienna serca, udary mózgu itd., zwiększać podatność komórek na transformacje nowotworowe oraz powodować zaburzenia psychiczne o charakterze depresyjnym.

Lek. med. Anna Matyja